Trồng xen mắc ca trong vườn cà phê, lợi đủ đường
QUẢNG NGÃI - Không chỉ bán quả tươi, người trồng mắc ca phía tây Quảng Ngãi đang đẩy mạnh chế biến, nâng giá trị sản phẩm, tăng thu nhập, mở hướng phát triển bền vững.
Thu nhập nhân đôi
Sau gần 10 năm đưa cây mắc ca vào trồng xen trong vườn cà phê, gia đình ông Nguyễn Đình Cường (thôn Tân Cảnh 5, xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi) đã có thêm thu nhập ổn định nhờ thay đổi cách làm từ bán quả tươi sang chế biến thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Cây mắc ca được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng khu vực phía tây Quảng Ngãi. Ảnh: Võ Hà.
Năm 2015, nhận thấy cây mắc ca có tiềm năng, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, ông Cường trồng xen 250 cây mắc ca trên diện tích 3ha cà phê. Đến năm 2021, vườn mắc ca bắt đầu cho thu bói khoảng 9 tạ quả tươi, mang lại nguồn thu hơn 40 triệu đồng.
Những năm sau đó, sản lượng mắc ca tăng dần. Từ năm 2022 đến nay, mỗi cây cho năng suất bình quân từ 20 - 25kg quả tươi. Riêng năm 2025, gia đình ông thu gần 4 tấn quả tươi.
Để nâng cao giá trị sản phẩm, năm 2024, ông Cường đầu tư hơn 50 triệu đồng mua máy tách vỏ và lò sấy mini để chủ động chế biến mắc ca thành phẩm. Thay vì bán nguyên liệu thô, sản phẩm sau chế biến được bán với giá từ 180 - 200 nghìn đồng/kg, giúp gia đình đạt lợi nhuận gần 300 triệu đồng mỗi năm.
“Cây mắc ca dễ chăm sóc, ít sâu bệnh, thời điểm thu hoạch không trùng với vụ cà phê nên không bị áp lực về nhân công. Trồng xen mắc ca còn tận dụng được diện tích đất, nguồn nước và lượng phân bón sẵn có trong vườn cà phê”, ông Cường chia sẻ.
Đầu tư máy tách vỏ và lò sấy giúp người trồng mắc ca chủ động chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm. Ảnh: Võ Hà.
Theo các hộ dân trồng mắc ca, việc trồng xen loại cây này còn mang lại nhiều lợi ích cho vườn cà phê. Tán cây mắc ca giúp hạn chế tác động của gió lớn, mưa bão, giữ ẩm, giảm nhiệt độ, tạo điều kiện để cây cà phê sinh trưởng ổn định hơn. Đây là hướng sản xuất phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.
Từ bán quả tươi đến chế biến sâu
Cũng lựa chọn cây mắc ca để bổ sung vào hệ thống cây trồng trong gia đình, anh Trần Xuân Dũng (46 tuổi, thôn Tân Lập B, xã Đăk Mar) đã mất nhiều năm để tìm ra cách chăm sóc phù hợp trước khi đạt hiệu quả như hiện nay.
Năm 2015, anh Dũng bắt đầu trồng xen thử nghiệm mắc ca trong hơn 1ha cà phê. Tuy nhiên do chưa có nhiều kinh nghiệm, cây mắc ca sinh trưởng chậm, năng suất thấp, mỗi cây chỉ đạt khoảng 10 - 15kg quả tươi. Không bỏ cuộc, anh chủ động tìm đến các mô hình trồng mắc ca hiệu quả ở Đắk Lắk, Gia Lai để học hỏi kỹ thuật chăm sóc, bón phân và phòng trừ sâu bệnh.
Anh Trần Xuân Dũng bên sản phẩm mắc ca được công nhận OCOP 3 sao. Ảnh: Võ Hà.
“Thời gian đầu do chưa có kinh nghiệm nên cây phát triển chưa tốt. Sau khi học hỏi và áp dụng đúng kỹ thuật, năng suất tăng lên rõ rệt”, anh Dũng cho biết.
Sau khi cải thiện quy trình chăm sóc, vườn mắc ca phát triển ổn định, mỗi cây đạt năng suất khoảng 25kg quả tươi. Nhận thấy cây trồng này phù hợp với điều kiện địa phương, anh tiếp tục mở rộng diện tích, trồng xen mắc ca trên toàn bộ 13ha cà phê của gia đình.
Không chỉ trồng và thu hoạch quả tươi, anh Dũng còn đầu tư máy tách vỏ, bếp rang và hệ thống đóng gói để chế biến sâu sản phẩm. Khác với phương pháp sấy công nghiệp, anh lựa chọn rang mắc ca bằng bếp củi để tạo hương vị riêng.
“Rang bằng củi giúp hạt mắc ca thơm hơn, giữ được hương vị đặc trưng. Tôi cũng chọn loại củi ít khói để đảm bảo chất lượng sản phẩm”, anh Dũng nói.
Theo anh Dũng, cứ 1kg quả mắc ca tươi sẽ cho ra khoảng 0,5kg nhân mắc ca thành phẩm. Hiện sản phẩm nhân mắc ca rang được bán với giá 200 nghìn đồng/kg, tiêu thụ chủ yếu tại các siêu thị và thị trường lớn như TP.HCM, Đà Nẵng. Mỗi năm, gia đình anh cung cấp ra thị trường hơn 7 tấn mắc ca thành phẩm, mang lại nguồn thu trên 1 tỷ đồng sau khi trừ chi phí.
Năm 2024, sản phẩm mắc ca của anh Dũng được công nhận OCOP 3 sao. Sau khi có chứng nhận, sản phẩm được nhiều khách hàng biết đến hơn, thị trường tiêu thụ cũng thuận lợi hơn.
Chế biến sâu giúp hạt mắc ca tăng giá trị so với bán quả tươi. Ảnh: Võ Hà.
Từ hiệu quả của mô hình, năm 2023, anh Dũng cùng các hộ dân thành lập Hợp tác xã Mắc ca Thành Công Đăk Hà. Hiện Hợp tác xã có 11 thành viên, liên kết sản xuất khoảng 40ha mắc ca.
Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản đặc trưng. Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị sản phẩm, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là trong chế biến, bảo quản sau thu hoạch được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị chuỗi sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Theo ông Phan Văn Hiếu - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ngãi, chế biến và bảo quản sau thu hoạch chính là “chìa khóa” giúp kéo dài thời gian sử dụng, nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị nông sản, qua đó góp phần đưa sản phẩm nông nghiệp Quảng Ngãi vươn xa hơn trên thị trường.
"Những năm gần đây, nhiều hộ dân trên địa bàn đã mạnh dạn đưa cây mắc ca vào trồng xen trong vườn cà phê và bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế tích cực. Việc người dân đầu tư chế biến sâu, xây dựng sản phẩm OCOP và liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở thêm hướng phát triển kinh tế cho địa phương", Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Mar Lê Mai Dung chia sẻ.
Võ Hà