QUẢNG NGÃI - Xuống giống sớm, tăng diện tích tỏi cô đơn và áp dụng tưới tiết kiệm là những cách người dân Lý Sơn lựa chọn trước nguy cơ thiếu nước trong vụ đông xuân.
Tranh thủ xuống giống sớm
Trên những thửa đất vừa thu hoạch hành, bà Nguyễn Thị Thương ở thôn Tây An Vĩnh (đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) đã huy động nhân công làm đất, xuống giống tỏi toàn bộ 6 sào ruộng của gia đình. Thay vì chờ đến chính vụ, bà tranh thủ trồng sớm để cây tỏi có thời gian sinh trưởng trước khi thời tiết bước vào giai đoạn nắng nóng gay gắt.

Hiện nông dân Lý Sơn đã xuống giống vụ tỏi đông xuân 2026 - 2027. Ảnh: L.K.
Thông thường, lịch xuống giống tỏi vụ đông xuân ở Lý Sơn bắt đầu từ giữa đến cuối tháng 9 âm lịch và hoàn thành vào giữa hoặc cuối tháng 10 âm lịch. Tuy nhiên năm nay từ đầu tháng 9 âm lịch, bà Thương cùng nhiều hộ trồng tỏi ở địa phương đã tranh thủ làm đất, xuống giống sớm hơn khoảng 10 - 15 ngày so với những năm trước.
Theo bà Thương, dự báo mùa khô năm nay có thể đến sớm, lượng mưa thấp khiến nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất trên đảo đứng trước nguy cơ thiếu hụt. Vì vậy, nhiều hộ vừa thu hoạch hành xong đã nhanh chóng chuyển sang trồng tỏi, tránh để thời vụ kéo dài sang những tháng nắng hạn.
“Nắng hạn nên bà con vừa thu hoạch hành xong là tranh thủ làm đất, trồng tỏi sớm. Trồng sớm vừa có thể bán lá, vừa rút ngắn thời gian sản xuất, tránh gặp thời điểm nắng gay gắt. Nếu cả đảo thiếu nước thì việc sản xuất sẽ rất khó khăn”, bà Thương chia sẻ.

Bà con chuẩn bị phân bón cho vụ tỏi mới. Ảnh: L.K.
Không chỉ xuống giống sớm, người trồng tỏi còn tính đến phương án thu hoạch linh hoạt để giảm áp lực nước tưới. Những diện tích xa nguồn nước nếu không bảo đảm đủ nước ngọt trong quá trình sinh trưởng, người dân có thể nhổ bán tỏi non vào khoảng tháng Chạp âm lịch.
Một lựa chọn khác được nhiều hộ áp dụng trong vụ này là trồng tỏi một (hay còn gọi là tỏi cô đơn). Khác với cách canh tác tỏi thông thường, người trồng hạn chế đầu tư nước tưới, phân bón và công chăm sóc, để cây phát triển trong điều kiện đất khô, thiếu dinh dưỡng.
Quá trình sinh trưởng chậm trong điều kiện này có thể khiến cây hình thành củ đơn thay vì nhiều tép như thông thường. Cách trồng này giúp giảm chi phí sản xuất và công chăm sóc, phù hợp với những hộ muốn hạn chế đầu tư trong bối cảnh nguồn nước có nguy cơ thiếu hụt.
Ưu tiên nước tưới cho giai đoạn tạo củ
Vụ đông xuân 2026 - 2027, đặc khu Lý Sơn có 314 ha đất sản xuất tỏi. Đến nay, nông dân đã xuống giống khoảng 302 ha, đạt hơn 96% diện tích. Việc xuống giống sớm cho thấy người dân đang điều chỉnh lịch thời vụ theo diễn biến thời tiết thay vì chờ đến khung thời vụ sản xuất thường lệ.

Trước nguy cơ thiếu nước, vụ tỏi đông xuân năm nay ở Lý Sơn xuống giống sớm hơn các năm trước. Ảnh: L.K.
Đối với cây tỏi, nước tưới có vai trò quan trọng trong suốt quá trình sinh trưởng, đặc biệt ở giai đoạn hình thành và phát triển củ. Nếu nắng nóng kéo dài, lượng nước ngọt suy giảm, nguy cơ ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng tỏi khó tránh khỏi.
Trước tình hình này, chính quyền đặc khu Lý Sơn đang theo dõi diễn biến thời tiết, kiểm tra lượng nước tại các hồ chứa và giếng bơm để chủ động phương án điều tiết. Nguồn nước cần được sử dụng hợp lý, ưu tiên những giai đoạn cây trồng có nhu cầu thiết yếu, nhất là thời kỳ tạo củ.
Ông Phan Duy Liên, Phó trưởng Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường đặc khu Lý Sơn cho biết, địa phương khuyến cáo người dân sử dụng nước tiết kiệm, hạn chế tưới lãng phí và từng bước áp dụng các phương pháp tưới phù hợp.

Nông dân Lý Sơn đã xuống giống khoảng 302 ha tỏi, đạt hơn 96% diện tích. Ảnh: L.K.
Trong đó, tưới bằng béc phun tự động được khuyến khích nhân rộng. Theo ông Liên, giải pháp này có thể tiết kiệm 40 - 60% lượng nước so với cách tưới thông thường, đồng thời duy trì độ ẩm đất lâu hơn trong điều kiện nắng nóng kéo dài.
Bài toán nước tưới càng trở nên đáng quan tâm khi sản xuất nông nghiệp ở Lý Sơn phụ thuộc lớn vào nguồn nước ngọt tự nhiên. Theo dự báo, hiện tượng El Nino có thể tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến những tháng đầu hè năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng và thiếu hụt nguồn nước trong mùa khô.
Với người trồng tỏi trên đảo, xuống giống sớm, lựa chọn giống phù hợp và thay đổi phương thức tưới đang là những giải pháp trước mắt để giảm rủi ro cho vụ sản xuất. Tuy nhiên, hiệu quả của các giải pháp này vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến thời tiết và khả năng bảo đảm nguồn nước trong những tháng tới. Trong điều kiện nguồn nước ngọt có hạn, việc sử dụng tiết kiệm, đúng thời điểm không chỉ giúp từng hộ bảo vệ diện tích tỏi của mình mà còn góp phần duy trì sản xuất chung trên toàn đảo.
Lê Khánh