‘Tiếp sức’ cây sắn chống chịu bệnh khảm lá

HUẾ - Áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn giúp người dân TP Huế tăng hiệu quả sản xuất, phát triển vùng trồng sắn theo hướng an toàn, bền vững.

Giảm thiệt hại do bệnh khảm lá

Sắn từ lâu là cây trồng chủ lực tại nhiều địa phương của TP Huế, nhất là ở các vùng đất cát bạc màu và đất gò đồi ít có điều kiện phát triển các cây trồng khác. Nhờ khả năng thích nghi tốt, chi phí đầu tư không cao và đầu ra tương đối ổn định, cây sắn đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhiều nông dân.

Tuy nhiên những năm gần đây, sản xuất sắn tại Huế đối mặt nhiều sâu bệnh gây hại, trong đó bệnh khảm lá sắn nguy hiểm nhất, khiến cây sinh trưởng chậm, lùn, chùn ngọn, năng suất và hàm lượng tinh bột giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Từ năm 2021 đến nay, diện tích sắn toàn Thành phố giảm từ 4.198ha xuống còn 3.722ha.

Nhằm hạn chế sự lây lan và thiệt hại do bệnh khảm lá sắn, nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người dân, từ cuối năm 2025 đến năm 2026, Trung tâm Khuyến nông TP Huế đã triển khai mô hình “Áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất cây công nghiệp ngắn ngày (quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn)” tại HTX Nông nghiệp Tứ Chánh (phường Phong Thái).

Mô hình có quy mô 10ha với 34 hộ tham gia, thực hiện tại xứ đồng Đồng Ninh và Cồn Thìa. Đây là vùng gò đồi có khả năng thoát nước tốt, phù hợp với cây sắn.

Trung tâm Khuyến nông TP Huế áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn tại HTX Nông nghiệp Tứ Chánh. Ảnh: Văn Dinh.

Theo Trung tâm Khuyến nông TP Huế, giống được sử dụng là KM94 sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng, không nhiễm bệnh khảm lá sắn. Mô hình chú trọng bố trí thời vụ phù hợp. Đối với vùng đất gò đồi, sắn được trồng từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau, vùng đất cát trồng từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Việc bố trí thời vụ hợp lý giúp cây tận dụng nguồn ẩm đầu vụ, sinh trưởng tốt, hạn chế tác động sâu bệnh, đặc biệt là bọ phấn trắng - môi giới truyền bệnh khảm lá sắn.

Cùng với đó, người dân được hướng dẫn vệ sinh đồng ruộng, làm đất, bố trí mật độ, thời vụ và bón phân phù hợp. Đất trồng được vệ sinh sạch cỏ dại và tàn dư cây trồng trước khi làm đất nhằm hạn chế nguồn sâu bệnh lưu tồn. Đối với đất có độ phì khá, mô hình áp dụng khoảng cách trồng 1m x 0,7m, tương đương khoảng 14.000 hom/ha. Việc chăm sóc, bón phân được thực hiện đầy đủ, đảm bảo quy trình kỹ thuật, kết hợp làm cỏ, xới xáo, vun gốc và tiêu thoát nước kịp thời giúp cây sắn sinh trưởng, phát triển tốt.

Đối với bọ phấn trắng, mô hình áp dụng các biện pháp theo dõi mật độ gồm kiểm tra thủ công và sử dụng bẫy dính màu vàng để giám sát. Khi mật số bọ phấn cao, người dân được hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đã đăng ký trên cây sắn theo nguyên tắc “4 đúng” để hạn chế môi giới truyền bệnh, hạn chế lấy lan virus khảm lá sắn trên đồng ruộng.

Trung tâm Khuyến nông TP Huế tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn cho các hộ dân trong và ngoài mô hình. Trong quá trình triển khai, cán bộ kỹ thuật cấp phát phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và trao đổi với người dân kỹ thuật chăm sóc cây sắn, đồng thời thường xuyên kiểm tra, theo dõi khả năng sinh trưởng, phát triển, phát hiện kịp thời những dấu hiệu bất thường.

Tham gia mô hình, nông dân được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn. Ảnh: Văn Dinh.

Lợi nhuận tăng hơn 20 triệu đồng/ha

Ông Thái Công Quát, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Tứ Chánh cho hay, các hộ tham gia mô hình đều triển khai khá tốt các khâu, bảo đảm đúng kỹ thuật được hướng dẫn. Vụ đông xuân 2025 - 2026, cây sắn giai đoạn đầu nhiễm bệnh khảm lá muộn hơn, sinh trưởng tốt và đều hơn. Tỷ lệ mắc bệnh khảm lá trong mô hình khoảng 10 - 15%, trong khi diện tích sắn ngoài mô hình nhiễm bệnh cao hơn nhiều.

“Hiệu quả kinh tế có sự chênh lệch rõ rệt. Với giá bán 3.500 đồng/kg, giá trị của mô hình đạt khoảng 87,5 triệu đồng/ha, trong khi ruộng đối chứng đạt 70 triệu đồng/ha. Lợi nhuận của mô hình đạt gần 30,34 triệu đồng/ha, trong khi ruộng đối chứng chỉ 10,74 triệu đồng/ha”, ông Quát thông tin.

Gia đình anh Trần Chiến (tổ dân phố Tứ Chánh) có 3ha trồng sắn, trước đây việc sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa chú trọng sử dụng giống sạch bệnh và các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp. Từ khi tham gia mô hình, gia đình được hướng dẫn kỹ thuật từ khâu chọn giống, bố trí thời vụ đến chăm sóc, theo dõi và quản lý bệnh khảm lá sắn trên đồng ruộng.

“Nhờ được cán bộ khuyến nông hướng dẫn, gia đình biết cách nhận diện bệnh sớm, chủ động kiểm tra ruộng và thực hiện các biện pháp phòng trừ phù hợp. Cây sắn sinh trưởng tốt hơn, tỷ lệ và mức độ nhiễm bệnh giảm, qua đó giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất”, anh Chiến nói.

Mô hình bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, giúp người dân tăng hiệu quả sản xuất. Ảnh: Văn Dinh.

Theo đánh giá của Trung tâm Khuyến nông TP Huế, mô hình bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, giúp người dân hiểu rõ hơn về đặc điểm bệnh khảm lá sắn, cách nhận biết và các biện pháp quản lý tổng hợp. Tuy nhiên, giống KM94 không phải là giống kháng bệnh khảm lá sắn. Vì vậy, các biện pháp kỹ thuật hiện nay chưa thể kiểm soát hoàn toàn bệnh trong suốt mùa vụ. Việc kết hợp phòng trừ bệnh hại với chăm sóc cây khỏe được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiệt hại, giúp cây sắn vẫn cho năng suất.

Ông Châu Ngọc Phi, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP Huế cho rằng cần tiếp tục theo dõi tình hình sinh trưởng, phát triển của cây sắn đến khi thu hoạch để đánh giá chính xác hơn hiệu quả mô hình. Đồng thời, các ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn quy trình quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn, khuyến khích người dân áp dụng và nhân rộng những biện pháp phù hợp.

Bên cạnh đó, cần đưa các giống sắn có khả năng kháng bệnh khảm lá vào sản xuất để đánh giá, so sánh hiệu quả với các giống đang sử dụng. Nếu cho kết quả tốt, có thể từng bước thay thế những giống nhiễm bệnh nặng, góp phần xây dựng vùng sản xuất sắn an toàn, hiệu quả và bền vững hơn.

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất của diện tích thực hiện mô hình mà còn chuyển giao quy trình quản lý tổng hợp bệnh khảm lá sắn cho người dân, từ đó thay đổi tập quán canh tác và tạo cơ sở nhân rộng trên địa bàn.

"Trung tâm sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn theo dõi, thực hiện mô hình trồng sắn theo hướng bền vững kết hợp ứng dụng kỹ thuật tiên tiến. Đồng thời triển khai xây dựng mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm giữa nông dân, HTX với các doanh nghiệp chế biến sắn, bảo đảm đầu ra ổn định cho bà con”, ông Châu Ngọc Phi - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông TP Huế cho biết.

Văn Dinh