Rực vàng nếp cái hoa vàng

HẢI PHÒNG - Áp dụng kỹ thuật bón phân vùi kết hợp điều tiết nước ngập - khô xen kẽ giúp giảm phát thải khí nhà kính, tăng thêm lợi nhuận hàng chục triệu đồng mỗi hecta.

Giảm hơn 50% phát thải, năng suất tăng 5,2 - 16,5%

Bên bờ ruộng nếp cái hoa vàng chuẩn bị vào thu hoạch rộ, ông Phạm Văn Chình, hộ dân trồng nếp cái hoa vàng có thâm niên ở khu vực Đại Thắng, xã Quyết Thắng, TP Hải Phòng phấn khởi kiểm tra những khóm lúa trĩu hạt. Khác với cảnh lúa đổ rạp sau những đợt mưa dông như các vụ mùa trước, cả cánh đồng vụ này đều đứng vững, thân cây cứng cáp, sạch sâu bệnh.

Ông Phạm Văn Chình, hộ dân trồng nếp cái hoa vàng có thâm niên ở khu vực Đại Thắng, xã Quyết Thắng phấn khởi thăm đồng lúa sắp thu hoạch. Ảnh: Đinh Mười.

"Gia đình tôi cấy nếp cái hoa vàng lâu năm rồi, nhưng đây là vụ thứ ba làm theo mô hình mới. Cây nếp cái hoa vàng rất cao, trước kia hễ mưa to gió lớn là ngã đổ, dẫn tới thối thân, thối rễ và sâu bệnh hoành hành. Nay đưa tiến bộ kỹ thuật vào, rút nước phơi ruộng đúng lúc giúp rễ lúa ăn sâu, bám chắc, chống đổ ngã vượt trội. Chi phí bơm tưới giảm hẳn, hạt lúa mẩy đều, tỷ lệ xay xát gạo cao hơn trước", ông Chình phấn khởi.

Là chuyên gia đồng hành cùng đồng ruộng Hải Phòng, TS Vũ Duy Hoàng (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) nhấn mạnh, tập quán canh tác ngập nước liên tục cùng thói quen bón thừa phân đạm từ lâu là nguyên nhân chính khiến đồng ruộng phát sinh lượng lớn khí mê-tan (CH4) và oxit nitơ (N2O). Đối với giống lúa đặc sản bản địa như nếp cái hoa vàng tại Đại Thắng, cây có đặc tính thân cao (1,2 - 1,5m), thời gian sinh trưởng dài nên nếu ruộng ngập úng triền miên, bộ rễ sẽ ăn nông, cây yếu ớt và rất dễ ngã đổ.

Theo TS Hoàng, mô hình canh tác lúa cải tiến với kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) kết hợp bón phân vùi sâu đã giải quyết triệt để hạn chế này.

"Áp dụng đúng quy trình rút nước phơi ruộng ở giai đoạn sau đẻ nhánh giúp đất được thông khí, cắt đứt hoàn toàn điều kiện sống của vi sinh vật kỵ khí sinh khí mê-tan cũng như một số sinh vật gây hại, giúp giảm tới 45 - 55% lượng phát thải khí nhà kính so với cách làm cũ. Quan trọng hơn, khi mặt ruộng khô rạn chân chim, rễ lúa bị thúc ép đâm sâu xuống lòng đất tìm nguồn ẩm, tạo thành 'bộ móng' vững chắc nâng đỡ thân lúa, hạn chế thấp nhất đổ ngã và bệnh thối gốc. Nông dân tiết kiệm được 1 - 3 lần bơm tưới mỗi vụ, giảm áp lực sâu bệnh, tạo thuận lợi cơ giới hóa mà năng suất lại tăng từ 5,2 - 16,5%", TS Hoàng phân tích.

Tập quán canh tác cũ khiến giống lúa đặc sản bản địa như nếp cái hoa vàng tại Đại Thắng dễ ngã đổ nếu ruộng ngập úng triền miên. Ảnh: Đinh Mười.

Cơ hội lớn cho mục tiêu tăng trưởng xanh

Theo dõi của Ban quản lý Rừng và Khuyến nông Hải Phòng cho thấy các mô hình trình diễn vượt trội toàn diện so với phương thức canh tác truyền thống cả về năng suất lẫn bài toán kinh tế. Tại cánh đồng nếp cái hoa vàng ở khu vực Đại Thắng, xã Quyết Thắng và các vùng lân cận, việc đưa công nghệ vào sản xuất đã chứng minh rõ giá trị.

Trên giống lúa VNR20 tại xã Tân An (quy mô 7 ha), phương pháp gieo thẳng bằng máy kết hợp vùi phân NPK sâu 5 - 7cm ngay dưới tầng rễ giúp giảm tới 320.000 đồng/sào chi phí đầu vào. Năng suất thực thu đạt 67,7 tạ/ha (tăng 3,3 tạ/ha so với đối chứng), mang lại lợi nhuận 826.000 đồng/sào, tương đương mức tăng thêm hơn 10,4 triệu đồng lãi ròng/ha.

Tại xã Hồng Châu, mô hình mạ khay, cấy máy trên giống HDR7 giúp ruộng lúa sinh trưởng đồng đều, giảm công cấy, đem lại lợi nhuận cao hơn phương thức cấy tay truyền thống 6,6 triệu đồng/ha. Ngay cả với giống nếp cấy tay truyền thống, chỉ cần áp dụng bón phân cân đối và tưới ngập - khô xen kẽ, người dân vẫn có lãi thêm gần 4,2 triệu đồng/ha, tỷ lệ hạt chắc đạt tới 89 - 92%.

Nữ cán bộ khuyến nông phụ trách mô hình ở Hồng Châu khẳng định: "Việc chủ động điều tiết nước và phân bón trên cánh đồng hơn 270 ha tập trung tại khu vực Đại Thắng không chỉ giúp nông dân bớt chi phí xăng dầu chạy máy bơm mà còn tạo độ thông thoáng dưới tán lúa, ngăn chặn hữu hiệu rầy nâu và bệnh khô vằn".

Các mô hình trình diễn cho thấy sự vượt trội toàn diện so với phương thức canh tác truyền thống về cả năng suất lẫn bài toán kinh tế. Ảnh: Đinh Mười.

Thành công từ các mô hình trình diễn không chỉ giải quyết bài toán kinh tế trước mắt mà còn mở ra cơ hội lớn cho mục tiêu tăng trưởng xanh và thương mại hóa tín chỉ carbon trong nông nghiệp. Ông Nguyễn Huy Liệu, Trưởng phòng Kinh tế xã Quyết Thắng nhấn mạnh: "Toàn xã hiện có hơn 560 ha trồng giống nếp cái hoa vàng đặc sản, trong đó vùng Đại Thắng có khoảng 270 ha canh tác tập trung với hơn 100 ha đang áp dụng quy trình canh tác phát thải thấp. Việc chuyển đổi sang sản xuất tuần hoàn, phát thải thấp là yêu cầu cấp thiết để nâng tầm thương hiệu hạt ngọc quê hương".

Đồng quan điểm, TS Vũ Duy Hoàng nhấn mạnh: Việc chuẩn hóa quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) theo tiêu chuẩn quốc tế sẽ bảo đảm mỗi tấn phát thải CO2 tương đương cắt giảm được tại Hải Phòng đều là số liệu thực chất. Khi thị trường tín chỉ carbon vận hành, nguồn thu này sẽ được quay vòng tái đầu tư kiên cố hóa kênh mương thủy lợi và đường giao thông nội đồng, tạo vòng tuần hoàn kinh tế bền vững cho nông dân.

Hải Phòng hiện quy hoạch 5 vùng sản xuất lúa chất lượng cao theo chuỗi giá trị. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống của nông dân và khoa học từ các chuyên gia là điều kiện để nông nghiệp đất Cảng tự tin chuyển mình, hướng tới nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và hội nhập.

Kỹ thuật rút nước phơi ruộng sau đẻ nhánh giúp cắt đứt môi trường yếm khí sinh khí mê-tan (CH4), kích thích rễ lúa ăn sâu, chống ngã đổ và hạn chế thối thân. Kết hợp sạ hàng vùi phân đưa dưỡng chất sâu xuống tầng rễ, giảm bay hơi phân đạm, triệt tiêu phát thải N2O và tiết kiệm chi phí bơm tưới. Canh tác giảm phát thải giúp nông dân tiết kiệm vật tư, tăng lợi nhuận từ 4,1 đến 10,4 triệu đồng mỗi hecta so với đối chứng. Nguồn kinh phí thu được từ thương mại hóa tín chỉ carbon trong tương lai sẽ được địa phương tái đầu tư kiên cố hóa hệ thống thủy lợi và giao thông nội đồng phục vụ sản xuất.

Đinh Mười