Nông dân và doanh nghiệp tìm hướng 'bắt tay' trồng ớt
CẦN THƠ - Nông dân trồng ớt ở TP Cần Thơ tin tưởng vào chuỗi liên kết và mong muốn đồng hành với doanh nghiệp để sản xuất theo tiêu chuẩn, ổn định đầu ra.
Tập thói quen sản xuất theo chuỗi
Hiện giá ớt sừng trâu tại nhiều địa phương trên địa bàn TP Cần Thơ giảm xuống mức thấp, chỉ còn 4.000 - 6.000 đồng/kg, không ít nông dân đứng trước áp lực thua lỗ.
Thay vì tiếp tục chấp nhận cảnh được mùa mất giá, phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái như trước đây, nhiều nông dân trồng ớt đang dần thay đổi tư duy sản xuất, chủ động tìm kiếm cơ hội liên kết với doanh nghiệp để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, sản xuất theo quy trình và tiêu chuẩn rõ ràng.
Tại phường Vĩnh Châu, HTX Nông sản hữu cơ Samaki hiện có khoảng 30 hộ trồng ớt và liên kết thêm với nhiều hộ dân bên ngoài để hình thành vùng nguyên liệu ớt sừng trâu khoảng 50 - 60ha.
Nông dân trồng ớt phường Vĩnh Châu mạnh dạn tham gia vào HTX, được tập huấn nâng cao kỹ thuật canh tác, đảm bảo chất lượng sản phẩm cung ứng cho doanh nghiệp chế biến. Ảnh: Kim Anh.
Theo anh Thạch Dil - Phó Giám đốc HTX, ớt sừng trâu phù hợp với điều kiện nắng nóng tại vùng đất cát Vĩnh Châu. Thông thường, bà con xuống giống sau Tết Nguyên đán và kéo dài thu hoạch đến trước mùa mưa. Với điều kiện đất đai cao ráo, thông thoáng, sâu bệnh dễ quản lý, năng suất ớt sừng trâu dao động khoảng 2,5 - 3 tấn/công.
Với ưu điểm màu đỏ tươi, vị cay nhẹ, the, thịt dày, ớt sừng trâu rất phù hợp để chế biến tương ớt. Nhưng lâu nay, đầu ra của loại nông sản này vẫn phụ thuộc vào thương lái tại các chợ truyền thống, vì vậy giá cả thường xuyên biến động mạnh. Anh Thạch Dil cho biết, mức giá hiện nay chỉ khoảng 4.000 - 6.000 đồng/kg, trong khi nông dân muốn có lãi phải bán với giá trên 8.000 đồng/kg.
HTX Nông sản hữu cơ Samaki đã xây dựng kế hoạch liên kết với Công ty cổ phần Gạo hữu cơ TD Sóc Trăng - doanh nghiệp chuyên sản xuất gạo và đang “lấn sân” sang phát triển lĩnh vực chế biến nông sản, bước đi đầu tiên là xây dựng nhà máy chế biến tương ớt, nhu cầu cần khoảng 2.000 tấn nguyên liệu/năm.
Quan trọng hơn, nông dân trồng ớt hiện nay đã bắt đầu nghĩ đến việc tổ chức sản xuất theo yêu cầu của doanh nghiệp. Công ty này không thu mua nguyên liệu theo kiểu truyền thống là hái trái tươi tại vườn mà yêu cầu sản phẩm phải được sơ chế, phân loại, loại bỏ cuống và làm sạch đạt tiêu chuẩn hàng loại A.
Sản phẩm ớt đã được phân loại, loại bỏ cuống và làm sạch, đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu của doanh nghiệp, giúp nông dân trồng ớt nâng cao giá trị sản phẩm. Ảnh: Kim Anh.
Điều này sẽ giúp HTX tận dụng được nguồn nhân lực và dịch vụ sẵn có để nâng cao giá trị trái ớt. Doanh nghiệp đưa ra hình thức thu mua trọn gói, thấp nhất vẫn giữ ở mức 12.000 - 13.000 đồng/kg tùy thời điểm thị trường.
Cách làm này đang tạo ra sự thay đổi rõ nét trong nhận thức của nông dân trồng ớt. Muốn tham gia chuỗi liên kết, bà con phải quan tâm đến tiêu chuẩn chất lượng, lịch thời vụ, quy trình chăm sóc, phân loại sản phẩm và khả năng phối hợp với doanh nghiệp.
Muốn liên kết để sản xuất bài bản
Xã Liêu Tú (TP Cần Thơ) hiện có hơn 20ha trồng ớt sừng vàng với 135 hộ tham gia sản xuất. Tuy nhiên, đầu ra của bà con lâu nay vẫn chủ yếu phụ thuộc vào thương lái hoặc các đơn vị cung cấp giống. Ông Thạch Sữa, nông dân ở ấp Giồng Chát cho biết, gia đình ông trồng khoảng 1.000m2 ớt sừng vàng, sản lượng trung bình hơn 1,4 tấn/năm.
Thời điểm cách đây khoảng 3 tháng, giá ớt lên tới 70.000 đồng/kg nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 20.000 đồng/kg. Dù mức giá này vẫn còn có lời do chi phí sản xuất chỉ khoảng 10.000 đồng/kg nhưng biến động thị trường khiến nông dân luôn thấp thỏm.
Tại phường Vĩnh Châu, Khánh Hòa và xã Liêu Tú của TP Cần Thơ đang hình thành những vùng nguyên liệu ớt lớn. Ảnh: Kim Anh.
“Có doanh nghiệp bao tiêu thì đầu ra và giá cả sẽ thuận lợi, nông dân trồng ớt vẫn muốn tham gia liên kết sản xuất hơn”, ông Sữa nói.
Nhiều nông dân ở Liêu Tú hiện sẵn sàng chuyển đổi từ trồng ớt sừng vàng sang ớt sừng trâu để tham gia xây dựng vùng nguyên liệu cho doanh nghiệp chế biến tương ớt.
Theo ông Trầm Du - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gạo hữu cơ TD Sóc Trăng cho biết doanh nghiệp đang đầu tư nhà máy chế biến ớt tại Sóc Trăng, dự kiến vận hành trong tháng 5/2026 với nhu cầu khoảng 2.000 tấn nguyên liệu mỗi năm. Do vùng nguyên liệu ớt hiện mới đáp ứng khoảng 50% nên doanh nghiệp mong muốn mở rộng liên kết với nông dân trồng ớt ở các địa phương.
Điều doanh nghiệp cần không đơn thuần là diện tích trồng ớt mà là vùng nguyên liệu có tổ chức. Vì vậy, doanh nghiệp đề nghị địa phương hỗ trợ lập danh sách hộ dân tham gia, thời gian xuống giống, sản lượng dự kiến và thời gian thu hoạch để chủ động kế hoạch thu mua, thanh toán.
Giá thu mua cũng được đưa ra theo hai phương án: chốt giá cố định đầu vụ hoặc thu mua theo giá thị trường, tùy lựa chọn của nông dân.
Vài năm gần đây, mô hình trồng ớt trên đất ruộng tại xã Liêu Tú phát triển mạnh, tạo vùng nguyên liệu lớn cung cấp cho doanh nghiệp chế biến. Ảnh: Kim Anh.
Từ những cuộc trao đổi giữa nông dân, HTX, chính quyền và doanh nghiệp, có thể thấy một sự thay đổi rất rõ trong tư duy sản xuất của bà con. Nếu trước đây họ chỉ quen làm theo kinh nghiệm, mạnh ai nấy trồng và phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường thì nay nhiều hộ đã nghĩ đến chuyện liên kết, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và tổ chức sản xuất theo nhu cầu của doanh nghiệp.
Đó không chỉ là cách để nông dân trồng ớt có đầu ra ổn định hơn mà còn là nền tảng để hình thành những tổ nông dân có khả năng tính toán thị trường, hiểu quy trình sản xuất, chủ động hợp tác và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Theo ông Nguyễn Văn Huyền - Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Liêu Tú, thời gian qua, địa phương đã nhiều lần mời doanh nghiệp đến làm việc nhằm thúc đẩy liên kết sản xuất và bao tiêu nông sản cho bà con. Dù chưa chính thức ký kết được hợp đồng nhưng chính quyền kỳ vọng đây sẽ là bước ngoặt trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương.
Kim Anh - Văn Vũ