Nông dân Chiềng Sung tìm hướng đi mới trên đất khó

SƠN LA - Nông dân xã Chiềng Sung (Sơn La) chủ động tìm cây trồng phù hợp, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, từng bước thay đổi cách sản xuất để nâng cao thu nhập.

Mạnh dạn tìm cây trồng mới

Trên khu đất rộng 1,1ha ở bản Hòa Bình (xã Chiềng Sung), khoảng 400 gốc na Thái, na sầu của gia đình chị Phùng Thị Hữu đang bước vào vụ thu hoạch thứ hai. Trước đây, diện tích này chủ yếu trồng ngô, mỗi năm thu được không đáng là bao so với công sức và chi phí bỏ ra. Năm 2021, gia đình chị bắt đầu chuyển hướng sang trồng cây ăn quả.

Chị Phùng Thị Hữu kiểm tra những quả na đã được bao trái để hạn chế sâu bệnh và bảo đảm mẫu mã. Ảnh: Nguyễn Nga.

Canh tác cây trồng mới, mọi việc đều phải học lại. Chị Hữu tìm hiểu từ cách trồng, cắt tỉa cành, chăm sóc đến giữ số lượng quả phù hợp ở từng giai đoạn. Trong thời gian na chưa cho thu hoạch, gia đình trồng xen dâu tây để có thêm nguồn thu.

Năm 2025, vườn cây bắt đầu cho quả bói. Chị chỉ để lại vài quả mỗi cây, chấp nhận thu ít để cây có sức phát triển. Đến năm nay, khi cây đã khỏe hơn, gia đình mới tăng số lượng quả. Vụ thu hoạch năm nay, đợt đầu chị đã thu khoảng 1 tấn na, giá bán từ 30.000 - 40.000 đồng/kg, thương lái đến tận vườn thu mua.

Muốn quả na bán được giá, người trồng không chỉ chăm cho quả to, ngon mà còn phải chú ý đến mẫu mã. Qua hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, chị Hữu biết lựa chọn loại túi phù hợp với từng giống na và xác định đúng thời điểm bao quả. Túi bao giúp hạn chế sâu bệnh, bảo vệ quả nhưng vẫn bảo đảm ánh sáng để vỏ quả giữ được màu xanh ngà tự nhiên. Nếu bao quá sớm hoặc chọn túi không phù hợp, quả có thể trắng nhợt hay xanh đậm, khó hấp dẫn người mua.

Người dân Chiềng Sung ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm chăm sóc cây trồng. Ảnh: Nguyễn Nga.

Cũng ở bản Hòa Bình, chị Nguyễn Thị Ánh đang có vụ chanh leo đầu tiên trên khu đất theo chị là rất xấu. Trước khi chọn chanh leo, gia đình từng thử trồng nhãn, bưởi rồi dâu tây. Cây không phù hợp, kết quả chưa được như mong muốn, chị lại tiếp tục tìm hướng khác.

Sau ba năm trồng dâu tây, để luân canh cây trồng, chị đến một số địa phương tìm hiểu về cây chanh leo. Thấy cây có khả năng phát triển tốt, đầu ra tương đối thuận lợi, chị quyết định trồng thử dù chưa có nhiều kinh nghiệm.

“Đất này nếu tiếp tục trồng ngô thì không đủ chi phí. Tôi đi các xã khác xem người ta trồng chanh leo, thấy cây phát triển tốt nên mạnh dạn làm. Đây là năm đầu tiên, chưa có kinh nghiệm nên vừa làm vừa hỏi những người đi trước”, chị Ánh chia sẻ.

Hiện gia đình chị có khoảng 700 gốc chanh leo, trong đó 500 gốc đang cho thu hoạch, đến nay đã bán được khoảng 11 tấn quả, thương lái đến tận vườn thu mua.

Chị Nguyễn Thị Ánh hướng dẫn người dân cách ủ phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp. Ảnh: Nguyễn Nga.

Để cải tạo đất, chị Ánh ưu tiên sử dụng phân chuồng, hạn chế phân hóa học và không dùng thuốc trừ cỏ trong vườn. Mùn ngô cùng một số phụ phẩm nông nghiệp được gom lại, bổ sung chế phẩm sinh học rồi ủ trong khoảng hai đến ba tháng để làm phân hữu cơ.

Ban đầu, chị Ánh ủ phân với mong muốn tận dụng phụ phẩm sẵn có, giảm một phần chi phí mua vật tư. Được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn thêm cách phối trộn, giữ độ ẩm và thời gian ủ, chị dần hoàn thiện cách làm. Nhiều nông dân đã đến tận vườn xem đống ủ, kiểm tra độ hoai mục và trao đổi kinh nghiệm để áp dụng tại gia đình.

Đưa kiến thức về tận vườn

Nông nghiệp vẫn là sinh kế chính của phần lớn người dân Chiềng Sung. Tuy nhiên, diện tích cây trồng cho giá trị thấp còn lớn. Toàn xã hiện mới chuyển đổi khoảng 700ha trong tổng số khoảng 5.600ha đất sản xuất nông nghiệp sang trồng cà phê, chanh leo và các loại rau màu. Ngô, sắn và mía vẫn chiếm khoảng 78% diện tích, trong khi thu nhập còn thấp.

Theo ông Nguyễn Khắc Hào, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sung, chuyển đổi cây trồng là cần thiết nhưng không thể làm theo phong trào. Nếu chỉ thấy nơi khác trồng cây gì được giá rồi làm theo, không tìm hiểu kỹ điều kiện đất đai, quy trình sản xuất và đầu ra, người dân rất dễ gặp rủi ro. Vì vậy, cùng với định hướng vùng sản xuất, xã tập trung đưa kiến thức đến bà con, giúp các hộ dân có thêm cơ sở cân nhắc trước khi quyết định chuyển đổi cây trồng.

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Chiềng Sung hướng dẫn người dân kỹ thuật chăm sóc cây na. Ảnh: Nguyễn Nga.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, xã đã tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sinh vật gây hại cây trồng, vật nuôi cho 431 lượt nông dân, hướng dẫn 300 lượt hộ áp dụng hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI). Việc áp dụng SRI có ý nghĩa tích cực trong việc thay đổi phương thức sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm giống, tiết kiệm nước, giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Đối với cây cà phê, 495 hộ được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc theo hướng bền vững, đồng thời tiếp cận những yêu cầu liên quan đến quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Xã còn tổ chức cho 26 bí thư, trưởng bản tham quan, học tập kinh nghiệm trong khuôn khổ dự án liên kết sản xuất, tiêu thụ cà phê với doanh nghiệp. Đây là lực lượng trực tiếp chia sẻ kinh nghiệm, vận động người dân áp dụng tại cơ sở.

Công tác bảo vệ thực vật được thực hiện theo hướng giúp nông dân nhận biết sâu bệnh và sử dụng thuốc đúng lúc. Qua 33 kỳ điều tra, cán bộ chuyên môn đã phát hiện, hướng dẫn phòng trừ sinh vật gây hại trên gần 830ha cà phê, lúa, ngô, mía và cây ăn quả. Bà con được khuyến cáo chỉ sử dụng thuốc khi sinh vật gây hại đến ngưỡng phải phòng trừ và thu gom bao bì sau sử dụng đúng nơi quy định.

Chanh leo là một trong những cây trồng được xã Chiềng Sung định hướng phát triển tại những vùng có điều kiện phù hợp. Ảnh: Nguyễn Nga.

Ông Nguyễn Khắc Hào cho rằng đổi mới trong nông nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng máy móc hiện đại hoặc nguồn vốn lớn. Với người dân, đó có thể là chọn giống phù hợp, sử dụng phân bón hợp lý, áp dụng phương pháp canh tác giảm xói mòn, chủ động phòng trừ sâu bệnh hoặc tổ chức liên kết sản xuất để giảm chi phí và ổn định đầu ra. Kiến thức đưa đến bà con phải dễ hiểu, sát nhu cầu và có thể áp dụng vào sản xuất.

Xã Chiềng Sung sẽ tiếp tục đưa các hoạt động tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật về tận đồng ruộng, nương vườn, phát huy vai trò của cán bộ chuyên môn, tổ khuyến nông cộng đồng và những hộ đã có kinh nghiệm. Qua những mô hình cụ thể, người dân được trực tiếp quan sát, học hỏi và lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện của gia đình, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nguyễn Nga - Đức Bình