Những giống ‘bưởi tâm linh’ giá khoảng 120 - 150.000đ/quả

‘Bưởi tâm linh’ dành cho mục đích thờ là chủ yếu nên hình dáng, màu sắc phải thật đẹp, hương phải thật thơm, giá mỗi quả gấp cỡ 5 - 7 lần bưởi thường.

Một thời bị hờ hững

Theo TS Nguyễn Hữu Hải (Trung tâm Tài nguyên thực vật thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam), giống bưởi đỏ bánh men ở Mê Linh (TP Hà Nội) nếu được các chủ vườn chăm sóc tốt, thu vào đúng thời điểm sau rằm tháng tám ăn rất ráo tôm, vị chua rôn rốt, ngon tương tự bưởi da xanh. Còn bưởi đỏ lũm ở Mê Linh ăn tuy không được ngon nhưng hình dáng lại giống như quả lê, thon ở đầu rồi bầu ở dưới, rất đẹp khi bày kết hợp với mâm ngũ quả. Điểm chung của chúng là vỏ màu đỏ đậm, rất thơm, đặc biệt là khi trồng trên quê gốc là xã Tráng Việt (cũ), nay là xã Mê Linh.

Bưởi đỏ bánh men của Mê Linh. Ảnh: Dương Đình Tường.

Trước năm 2015 do điều kiện chăm sóc kém, nhiều cây bưởi đỏ bánh men hay bưởi đỏ lũm ở Mê Linh bị sâu bệnh, quả mã xấu và nám, màu lên không đẹp, ít được dùng để thờ, chủ yếu là để ăn. Cũng do chủ vườn không biết cách chăm sóc nên chất lượng quả kém, chua gắt và nát tôm khiến giá bán chỉ bèo bọt 5.000 - 10.000đ/quả.

Năm 2016 anh Hải đến Mê Linh để thực hiện đề tài nghiên cứu sinh tiến sĩ của mình, nghe người dân ở đây than rằng ngày xưa cả bưởi đỏ bánh men lẫn bưởi đỏ lũm ăn đều ngon nhưng hiện đã bị thoái hóa giống.  

Anh thì suy nghĩ khác, có thể do cây không được chăm sóc đủ dinh dưỡng nên chất lượng quả giảm sút. Bởi vậy suốt 3 năm anh miệt mài nghiên cứu trên 100 cây bưởi đỏ trồng cả ở trong làng lẫn ngoài bãi với nhiều thí nghiệm về cách chăm sóc, bón phân, bao quả, phòng trừ sâu bệnh… để tìm cách khắc phục các nhược điểm về mẫu mã và chất lượng.

“Hai giống bưởi đỏ ở Mê Linh hiện chủ yếu khai thác vào mục đích tâm linh nên mã quả rất quan trọng. Nếu để tự nhiên thì vỏ quả hay bị rám, không lên màu sớm và không đỏ đậm. Tôi hướng dẫn người dân cách bao quả giúp vỏ nhẵn hơn, lên màu sớm và đỏ đẹp hơn. Dùng máy đo màu sắc có thể thấy rõ độ chuyển hóa màu từ vàng sang hơi hồng rồi cuối cùng thành đỏ của vỏ quả bưởi rất rõ.

Khi được chăm sóc tốt, không chỉ mã quả được cải thiện mà ăn cũng ngon hơn hẳn, nhất là bưởi đỏ bánh men, vị chua giảm, vị ngọt tăng, đặc biệt tôm không bị nát mà lại giòn”, TS Hải giải thích.

Bởi bưởi đỏ lũm ăn không được ngon nên một thời gian dài bị người dân Mê Linh hắt hủi, chặt đi hoặc dùng để làm gốc ghép cho bưởi Diễn. Bởi thế số lượng cây còn rất ít, lại phân bố rải rác mỗi nhà vài ba gốc. Khi có đề tài nghiên cứu anh Hải phát hiện ra nếu được bọc quả, bưởi lũm cũng chuyển sang màu đỏ rất đẹp, mùi lại thơm nên đã thuyết phục người dân giữ lại.

Bưởi đỏ lũm khi chưa chín hẳn. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Quãng năm 2019 - 2020 bưởi Diễn thoái trào vì nhiều nơi trồng được, thị trường bão hòa, giá bán rẻ mạt, lúc đó bưởi đỏ Mê Linh lại lên ngôi, mỗi quả bán tới trên 100.000đ. Người dân ở đây lại cắt hết cành bưởi Diễn đã ghép trên cây bưởi đỏ lũm đi để nó trở về đúng bản chất của mình. Vào dịp Tết "bưởi tâm linh" không đủ hàng để bán.

Bởi chín từ tháng rằm tháng tám nên đến cuối năm bưởi đỏ bánh men cuống dễ bị rụng, làm giảm giá trị khi bán. Tuy nhiên với những vườn đầu tư chăm sóc tốt, cây khỏe thì quả bưởi đỏ bánh men cũng khá bền cuống. Còn bưởi đỏ lũm chín vào dịp gần Tết nên cuống vẫn còn dai. Được cái cả hai dòng bưởi đỏ của Mê Linh khi bày trên bàn thờ 1 - 2 tháng vỏ vẫn căng đẹp, hương vẫn thơm bền.

HTX bưởi đỏ thôn Đông Cao

Sau đề tài nghiên cứu của TS Nguyễn Hữu Hải lại có đề khai thác về phát triển nguồn gen bưởi đỏ ngọt, đỏ bánh men và đỏ lũm nằm trong nhiệm vụ quỹ gen quốc gia, thực hiện từ năm 2021 đến năm 2025. Nhờ vậy, các nhà khoa học đã thiết lập được bộ dữ liệu cơ sở về đặc điểm nông sinh học nguồn gen cũng như đa dạng di truyền, mã vạch AND của chúng. Đồng thời đã hoàn thiện quy trình nhân giống bưởi đỏ bằng phương pháp ghép, cụ thể ủ mắt 5 ngày trước khi ghép rồi sử dụng một số loại phân bón lá (Grow ba lá xanh, Yogen, Đầu Trâu và kích phát tố Thiên Nông) giai đoạn vườn ươm.

Sở NN-PTNT Hà Nội đã quyết định công nhận cây đầu dòng cho 17 cây bưởi đỏ bánh men và 10 cây bưởi đỏ lũm. Từ đó tạo ra nguồn cây giống chất lượng cao phục vụ nhu cầu mở rộng diện tích. Toàn bộ các kỹ thuật này đã được chuyển giao tới người trồng bưởi ở Mê Linh, bước đầu cho hiệu quả kinh tế khá như hộ ông Phương, ông Lũy, ông Thú…

Trước đó, khi một số hộ dân làm nhà, phá vườn đi, ông Lương Văn Phương đã xin những gốc bưởi đỏ của họ về trồng bảo tồn ngoài bãi. Năm 2018 ông còn mạnh dạn thành lập HTX bưởi đỏ thôn Đông Cao với 20 thành viên để hướng tới cùng sản xuất theo một quy trình, cùng xây dựng thương hiệu sản phẩm. Chuỗi sản xuất và tiêu thụ bưởi đỏ Mê Linh cũng từ đó mà thành hình với sự hỗ trợ của Trung tâm Tài nguyên thực vật và Trung tâm Phát triển nông nghiệp Hà Nội.

Giới thiệu cây bưởi tổ ở góc vườn do chính tay bố mình trồng năm 1967, ông Phương cho biết HTX mỗi vụ Tết cung ứng khoảng 15.000 quả "bưởi tâm linh" với giá khoảng 120 - 150.000đ/quả. Trung bình mỗi thành viên trong HTX có 10 - 20 gốc bưởi đỏ là có thu nhập khoảng 50 - 70 triệu đồng vào dịp cuối năm. Riêng Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX có 30 gốc bưởi đỏ tuổi đời cỡ 40 năm cho thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi dịp Tết. Ngoài ra ông còn 1ha bưởi đỏ mới trồng ngoài bãi đang cho quả bói, khi đến giai đoạn thu hoạch ổn định dự kiến sẽ thu được từ 1,3 - 1,5 tỷ đồng mỗi năm.

Dòng bưởi vỏ đỏ ở Việt Nam hiện có khoảng 10 giống, ngoài 3 giống của Hà Nội còn có bưởi Lâm Động của Hải Phòng, bưởi Tân Lạc của Phú Thọ, bưởi cổ lũm của Bắc Ninh, bưởi Luận Văn của Thanh Hóa…

Dương Đình Tường