Mắc ca đơm hoa kết trái trên đồi chè

LÀO CAI - Cây mắc ca trồng xen trên những đồi chè phát triển xanh tốt, sai quả, mang lại hi vọng đổi đời cho người dân ở Liên Sơn, tỉnh Lào Cai.

Triển vọng "cây trồng xen cho thu nhập chính"

Xã Liên Sơn của tỉnh Lào Cai được thành lập sau khi sáp nhập các xã Nghĩa Phúc, Sơn A (thị xã Nghĩa Lộ) và thị trấn Nông trường Liên Sơn (huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ). Vùng đất này vốn nổi tiếng với những đồi chè bát ngát được hình thành từ thập niên 70 của thế kỷ trước.

Ở xã Liên Sơn hiện có gần 70ha mắc ca trồng xen trên đồi chè. Ảnh: Thanh Tiến.

Nhiều năm qua, chè dù là cây xóa đói giảm nghèo nhưng vẫn chưa thể giúp bà con thực sự làm giàu. Đứng trước bài toán chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mô hình trồng xen cây mắc ca vào nương chè đã mở ra hướng đi mới đầy triển vọng. Từ những nghi ngại ban đầu, đến nay, sắc xanh của mắc ca đang hòa cùng hương vị chè, hứa hẹn mang lại thu nhập kép bền vững cho nông dân.

Chúng tôi đến thăm đồi chè trồng xen mắc ca của gia đình bà Lê Thị Chuốt ở thôn 1, xã Liên Sơn. Đây là một trong những hộ dân đầu tiên ở đây áp dụng mô hình trồng xen 2 loại cây này. Bà Chuốt là công nhân ngành chè đã nghỉ hưu, gắn bó cả đời với những nương chè nhưng cũng chỉ dừng lại ở mức đủ sống. Trăn trở tìm hướng đi mới để bứt phá kinh tế, khi mô hình trồng xen cây mắc ca trên đồi chè bắt đầu nhen nhóm tại địa phương, bà không ngần ngại đăng ký tham gia.

Đến nay, trên diện tích hơn 1ha chè của gia đình bà Chuốt, trên 200 gốc mắc ca đã vươn cao xanh tốt, trong đó 90% diện tích đã ra hoa, kết trái.

Hầu hết những cây mắc ca năm thứ tư, thứ năm đã đơm hoa, kết trái. Ảnh: Thanh Tiến.

Bà Chuốt chia sẻ: “Lúc mới trồng tôi lo lắm. Nhiều người xung quanh nói ra nói vào, trồng cây này thì ai mua, thêm nữa trồng vào giữa luống thì khó thu hái chè bằng máy. Nhưng tôi vẫn quyết định trồng vì đã đi tham quan nhiều nơi, thấy người ta làm được và rất sai quả”.

Cây mắc ca vốn rất dễ trồng, sinh trưởng nhanh, ít sâu bệnh, đặc biệt là khả năng chịu hạn rất tốt, phù hợp với đặc thù khí hậu địa phương. Năm ngoái, dù mới là vụ đầu tiên, nhà bà Chuốt đã thu hoạch được hơn 1 tạ quả tươi. So sánh với giá chè búp tươi vốn đang gặp khó khăn vì giá cả bấp bênh (có lúc chỉ còn hơn 3.000 đồng/kg), bà khẳng định mắc ca mới là tương lai.

Bà tính toán đơn giản, chỉ cần bán với giá 40.000 đồng/kg quả tươi, mỗi tấn mắc ca đã mang về 40 triệu đồng. Đây là mức thu nhập vượt trội so với việc quanh năm đầu tư phân bón, công chăm sóc, thu hái chè nhưng hiệu quả không cao.

Lợi ích kép 

Rời đồi mắc ca của nhà bà Chuốt, chúng tôi cùng ông Trần Quang Chất, Trưởng thôn 1 xã Liên Sơn tiếp tục đến thăm những đồi chè đang vào vụ thu hoạch, xen trong đó là những hàng mắc ca xanh tốt đang ra lứa quả non sai lúc lỉu.

Việc trồng xen mắc ca không làm ảnh hưởng tới năng suất chè. Ảnh: Thanh Tiến.

Ông Chất cho biết, hiện nay thôn 1 đang dẫn đầu xã về diện tích trồng xen chè với mắc ca với 33,8ha. Việc trồng mắc ca xen chè theo đúng quy chuẩn kỹ thuật không những không làm ảnh hưởng đến năng suất chè mà còn tạo ra lợi ích kép.

Mắc ca tạo ra "mái che" tự nhiên lý tưởng. Những buổi chiều nắng gắt, tán mắc ca che mát cho búp chè không bị cháy nắng, đồng thời tạo bóng râm giúp bà con đỡ nhọc nhằn hơn trong lúc thu hái chè. Thực tế tại thôn 1, năng suất chè vẫn tăng đều theo từng năm, trong khi đó mắc ca lại cho thêm thu nhập đáng kể trên cùng một diện tích.

Theo ông Chất, từ năm thứ tư và thứ năm trở đi, năng suất mắc ca tăng vọt. Có những gốc sai trĩu quả, dự kiến thu tới 20kg. Với giá bán dao động 20.000 - 40.000 đồng/kg quả tươi, niềm tin của bà con vào cây mắc ca là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, vị trưởng thôn vẫn trăn trở về việc chuẩn hóa sản phẩm theo chương trình OCOP để có thương hiệu riêng, giúp người dân yên tâm sản xuất, không phải lo lắng nguy cơ được mùa mất giá.

Hiện sản lượng quả mắc ca còn ít nên chưa có đơn vị đến ký kết thu mua. Ảnh: Thanh Tiến.

Khát vọng vùng đất khó

Bà Trương Thị Hương Giang, Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn cho biết, cây mắc ca trồng xen chè tại địa phương đang bước vào giai đoạn cho quả bói, tín hiệu rất khả quan. Đặc biệt tỷ lệ ra hoa năm nay hứa hẹn một vụ bội thu.

Tuy nhiên, hiện việc tiêu thụ mắc ca của bà con vẫn mang tính tự phát. Sản lượng giai đoạn đầu chưa đủ lớn để thu hút các doanh nghiệp chế biến sâu hoặc ký kết hợp đồng thu mua dài hạn. Chính quyền xã đang tích cực liên hệ, tham khảo giá từ các đơn vị thu mua để làm cầu nối ổn định đầu ra cho bà con ngay trong vụ này.

Bên cạnh mô hình trồng xen, xã Liên Sơn đang đánh giá các diện tích trồng chuyên canh (trồng thuần) mắc ca với quy mô gần 3ha tại thôn 1. Đây là bước đi chiến lược nhằm xây dựng vùng nguyên liệu tập trung. Về kỹ thuật, bà Giang cho biết xã sẽ liên kết với các cơ quan chuyên môn mở các lớp tập huấn thường xuyên giúp người dân làm chủ quy trình sản xuất từ khâu trồng, chăm sóc đến sơ chế, bảo quản sản phẩm… Mục tiêu là không để người dân đơn độc trong quá trình chuyển đổi cây trồng.

Các ngành chức năng đang tiếp tục nghiên cứu, hỗ trợ người dân mở rộng quy mô sản xuất mắc ca. Ảnh: Thanh Tiến.

Chia sẻ về định hướng phát triển cây mắc ca, ông Vũ Đức Trung, Bí thư Đảng ủy xã Liên Sơn cho biết: “Chúng tôi sẽ chỉ đạo các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ phối hợp chặt chẽ với cơ sở sản xuất để hướng dẫn bà con thu hái đúng quy trình. Quả thu về phải được đưa vào sơ chế ngay để giữ trọn chất lượng. Đây là bước đột phá để thay đổi tư duy sản xuất từ tự phát sang chuyên nghiệp”.

Về định hướng lâu dài, xã không khuyến khích trồng dàn trải, manh mún. Địa phương định hướng phát triển mắc ca theo các vùng tiểu khí hậu phù hợp, đặc biệt là những nơi ít gió để đảm bảo khả năng thụ phấn và đậu quả. Xã sẽ phối hợp với các đơn vị cung ứng giống uy tín để lựa chọn những giống ưu việt nhất. Khi diện tích đủ lớn và sản lượng ổn định, xã sẽ mời gọi đầu tư xây dựng nhà máy chế biến ngay tại địa phương.

Tầm nhìn về một vùng chuyên canh mắc ca kết hợp đồi chè xanh bạt ngàn không chỉ dừng lại ở nâng cao thu nhập cho người dân mà còn hướng tới tạo cảnh quan phát triển du lịch. Cây mắc ca trồng xen chè đang thực sự trở thành niềm hi vọng, mở ra chương mới cho sự phát triển kinh tế bền vững trên vùng đất khó.

Thanh Tiến