Đưa khoa học công nghệ vào từng hạt cà phê Arabica

SƠN LA - Từ giống mới, quy trình canh tác đến chế biến sâu, khoa học công nghệ đang tạo động lực nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của hạt cà phê Arabica Sơn La.

Trong hành trình đó, Hợp tác xã Cà phê Bích Thao Sơn La là một trong những mô hình tiêu biểu cho thấy khi khoa học công nghệ được ứng dụng đồng bộ, giá trị hạt cà phê không ngừng được nâng lên, mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành hàng chủ lực của địa phương.

Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã Cà phê Bích Thao kiểm tra chất lượng hạt cà phê sau sơ chế tại khu nhà kính. Ảnh: Nguyễn Nga.

Khoa học công nghệ thay đổi cách làm cà phê

Thành lập năm 2017 với 11 thành viên tại bản Hoàng Văn Thụ, xã Hua La (nay thuộc phường Chiềng Cơi, Sơn La), Hợp tác xã Cà phê Bích Thao ra đời với mục tiêu liên kết người trồng cà phê, nâng cao giá trị nông sản địa phương thông qua chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Những năm đầu hoạt động, thách thức lớn nhất của Hợp tác xã đến từ việc thay đổi tư duy và tập quán sản xuất. Người dân đã quen với cách làm truyền thống, phụ thuộc nhiều vào thương lái và ít quan tâm đến yêu cầu của thị trường.

Theo ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã, đơn vị lựa chọn hướng đi không mở rộng diện tích bằng mọi giá mà tập trung xây dựng đội ngũ nông dân có tư duy sản xuất chuyên nghiệp. Các thành viên Hợp tác xã được tập huấn thường xuyên, từng bước chuyển từ tư duy "trồng những gì mình có” sang “sản xuất theo nhu cầu thị trường”, từ làm theo kinh nghiệm sang làm theo quy trình thống nhất.

Xác định khoa học công nghệ là yếu tố then chốt trong toàn chuỗi sản xuất, Hợp tác xã tập trung tập huấn kỹ thuật, áp dụng quy trình VietGAP, sử dụng phân bón hữu cơ, quản lý dịch hại theo hướng tổng hợp, thử nghiệm và mở rộng giống cà phê THA1 có năng suất, chất lượng cao. Quy trình thu hoạch được kiểm soát chặt chẽ với yêu cầu chỉ thu hái quả chín đồng đều nhằm bảo đảm chất lượng nguyên liệu phục vụ chế biến.

Vùng nguyên liệu của Hợp tác xã Cà phê Bích Thao đang từng bước chuyển sang sản xuất theo hướng hữu cơ, kiểm soát chặt việc thu hái nhằm bảo đảm chất lượng hạt cà phê. Ảnh: Nguyễn Nga.

Trong chế biến, Hợp tác xã ứng dụng công nghệ sơ chế khô, không sử dụng nước kết hợp phương pháp Honey, giúp giữ hương vị tự nhiên của hạt cà phê, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát sinh chất thải. Phụ phẩm sau sơ chế được tận dụng để ủ thành phân hữu cơ, hình thành quy trình sản xuất tuần hoàn, khép kín.

Đáng chú ý, nhiều thiết bị phục vụ sơ chế, chế biến được chính Hợp tác xã nghiên cứu, cải tiến để phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương. Cùng với đó, công nghệ số được đưa vào quản lý và tiêu thụ sản phẩm thông qua việc phát triển nhãn hiệu, bao bì, tem truy xuất nguồn gốc, ứng dụng các nền tảng số và sàn thương mại điện tử, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Giá trị gia tăng từ đổi mới công nghệ

Hiệu quả của việc ứng dụng khoa học công nghệ được thể hiện rõ qua những kết quả cụ thể. Hiện, Hợp tác xã duy trì vùng nguyên liệu khoảng 300ha với sản lượng trên 1.500 tấn mỗi năm. Từ 11 thành viên ban đầu, Hợp tác xã đã liên kết sản xuất với khoảng 800 hộ dân trên diện tích gần 2.000ha. Giá thu mua cà phê chín luôn cao hơn thị trường từ 2.000 - 4.000 đồng/kg, tạo động lực để người dân thay đổi tập quán sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng.

Từ nền tảng công nghệ, Hợp tác xã Cà phê Bích Thao phát triển nhiều sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao từ cà phê Arabica. Ảnh: Nguyễn Nga.

Đồng thời, Hợp tác xã phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm chế biến sâu như trà quả cà phê, cà phê phin giấy và cà phê hòa tan thăng hoa nguyên chất. Đến nay, cà phê bột nguyên chất Bích Thao Sơn La đã đạt chứng nhận OCOP 5 sao, trà quả cà phê và cà phê hòa tan thăng hoa nguyên chất đạt OCOP 4 sao.

Đặc biệt, công nghệ chế biến Honey kết hợp phơi trong nhà kính giúp nâng giá trị sản phẩm cao gấp 2 - 3 lần so với phương pháp sơ chế thông thường, được thị trường đón nhận tích cực, nhất là khách du lịch quốc tế. Trong 3 năm gần đây, doanh thu của Hợp tác xã đạt trên 164 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định và nâng cao thu nhập cho nhiều hộ dân địa phương.

Từ thực tiễn của Hợp tác xã Cà phê Bích Thao, có thể thấy ứng dụng khoa học công nghệ không còn là hướng đi riêng mà đã trở thành một trong những định hướng phát triển của ngành cà phê Sơn La. Là vùng cà phê Arabica lớn nhất cả nước, Sơn La có lợi thế về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên để phát triển cà phê chất lượng cao.

Từ cuối những năm 1980, Sơn La đã triển khai chương trình phát triển cây cà phê chè (Arabica). Đặc biệt từ năm 2017, nhiều cơ chế, chính sách tiếp tục được ban hành nhằm khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân ứng dụng khoa học công nghệ, hình thành chuỗi giá trị cà phê bền vững.

Các chính sách tập trung hỗ trợ áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, ứng dụng công nghệ cao trong tưới tiết kiệm kết hợp bón phân qua nước, quản lý dinh dưỡng bằng công nghệ GIS/GPS, phát triển sản xuất theo hướng hữu cơ, thúc đẩy liên kết vùng nguyên liệu gắn với chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu.

Sơn La tiếp tục mở rộng vùng cà phê chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, chế biến nhằm nâng cao giá trị hạt cà phê Arabica. Ảnh: Nguyễn Nga.

Đến nay, toàn tỉnh có trên 33.600ha cà phê, trong đó gần 20.000ha đang cho thu hoạch, sản lượng cà phê nhân đạt trên 37.700 tấn.

Sơn La đã phát triển 1.120ha cà phê đặc sản, hơn 35.400 lượt hecta được cấp các chứng nhận bền vững và tương đương, trên 543ha sản xuất theo hướng hữu cơ. Hai vùng sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ cao với quy mô trên 1.000ha, thu hút 1.560 hộ dân tham gia, từng bước khẳng định hiệu quả của việc ứng dụng khoa học công nghệ.

Bà Phạm Thị Lan, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Sơn La cho biết, để phát triển cà phê bền vững, tỉnh đang tiếp tục rà soát vùng trồng để chuyển đổi sang cà phê đặc sản, hữu cơ. Thực hiện tái canh, ghép cải tạo diện tích già cỗi, năng suất thấp bằng các giống mới có năng suất, chất lượng cao và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.

Cùng với đó, tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu đạt các tiêu chuẩn sản xuất bền vững như RA, 4C, GAP, hữu cơ. Đẩy mạnh số hóa vùng trồng, quản lý chuỗi và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng các quy định của thị trường, đặc biệt là quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2035 có trên 90% diện tích cà phê được cấp chứng nhận bền vững và tương đương, tái canh khoảng 12.000ha, giảm ít nhất 20% phát thải khí nhà kính từ trồng trọt so với năm cơ sở 2020, trên 90% vùng trồng được số hóa và kiểm soát truy xuất nguồn gốc. Hình thành, phát triển 6 vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao, xây dựng ngành cà phê Sơn La theo hướng xanh, hiện đại, bền vững.

Nguyễn Nga - Đức Bình