Chuẩn hóa vùng trồng thanh long để giữ vững thị trường Trung Quốc

LÂM ĐỒNG - Trước áp lực cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc, ngành hàng thanh long Lâm Đồng đang siết chặt quản lý mã số vùng trồng, thúc đẩy liên kết chuỗi bền vững.

Nút thắt từ thị trường xuất khẩu

Ghi nhận từ các vùng trồng trọng điểm tại tỉnh Lâm Đồng cho thấy, hoạt động sản xuất và tiêu thụ thanh long đang đan xen nhiều cơ hội lẫn thách thức, đặc biệt là ở kênh xuất khẩu sang Trung Quốc - thị trường tiêu thụ nông sản lớn nhất của tỉnh.

Lâm Đồng hiện là thủ phủ sản xuất thanh long của cả nước. Ảnh: KS.

Theo ông Trần Đức Thiện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, diện tích thanh long toàn tỉnh hiện đạt khoảng 25.802ha. Trong đó diện tích đang cho thu hoạch chiếm 25.787ha, sản lượng ước đạt 318.000 tấn tính đến quý II năm 2026, hoàn thành 55% kế hoạch năm. Về cơ cấu, thanh long ruột trắng vẫn chủ đạo với 65% diện tích, còn lại 35% là các giống ruột đỏ và tím hồng đang được mở rộng để đáp ứng thị hiếu mới.

Để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật từ phía Trung Quốc, ngành nông nghiệp địa phương đã đẩy mạnh áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến. Đến nay, trên 80% diện tích thanh long (khoảng 20.900ha) đã lắp đặt hệ thống tưới nước tiết kiệm. Việc canh tác an toàn cũng được triển khai bài bản với hơn 9.272ha đạt chứng nhận VietGAP (chiếm gần 36% tổng diện tích). Ngoài ra, tỉnh còn có 540ha thanh long đạt chuẩn GlobalGAP và hơn 124ha sản xuất theo hướng hữu cơ.

Đáng chú ý, công tác cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói thanh long xuất khẩu tại Lâm Đồng đạt tỷ lệ rất cao. Toàn tỉnh đã được cấp 571 mã số vùng trồng thanh long xuất khẩu (chiếm 97,72% diện tích thanh long toàn tỉnh) cùng 282 mã số cơ sở đóng gói. Riêng thị trường Trung Quốc sở hữu 103 mã vùng trồng và 253 mã cơ sở đóng gói, đóng vai trò chủ lực trong xuất khẩu của địa phương. Các thị trường khác như Mỹ, Úc, Nhật Bản... hiện có 468 mã vùng trồng và 29 mã cơ sở đóng gói. Việc chuẩn hóa này giúp trái thanh long địa phương xuất khẩu thuận lợi và được bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Thanh long Bình Thuận”.

Nông dân Lâm Đồng đang đẩy mạnh sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn GAP. Ảnh: KS.

Về bức tranh thương mại, ông Biện Tấn Tài, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng cho biết, xuất khẩu thanh long của tỉnh trong 6 tháng đầu năm 2026 duy trì ổn định. Các doanh nghiệp đã xuất khẩu khoảng 22.000 tấn, đạt kim ngạch 15,64 triệu USD. Trung Quốc, Ấn Độ và Úc vẫn là những thị trường chính, trong đó thanh long tươi chiếm đến 95% sản lượng. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu giảm nhẹ do giá thu mua đi xuống, trung bình ở mức 700 USD/tấn.

Phân tích sâu hơn về thị trường Trung Quốc, ông Huỳnh Cảnh, Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận cho biết, thủ tục hành chính và pháp lý khi xuất khẩu sang Trung Quốc từ đầu năm đến nay khá thông thoáng. Dù vậy, áp lực cạnh tranh từ các loại trái cây nhiệt đới khác và chi phí logistics tăng cao đã đẩy giá thanh long nội địa xuống thấp. Dù sản lượng xuất sang Trung Quốc vẫn đều đặn khoảng 30.000 tấn/tháng nhưng do phụ thuộc nhiều vào kênh chợ truyền thống nên giá bán chỉ dao động 8.000 - 10.000 đồng/kg (ruột trắng) khiến người trồng gần như không có lãi.

Chia sẻ về thực tế này, ông Nguyễn Minh (xã Hàm Liêm), chủ vườn 1ha thanh long ruột trắng cho biết, các nhà vườn vài tháng qua phải bám trụ rất vất vả. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tiền điện chong đèn kích hoa trái vụ liên tục biến động, trong khi giá thu mua của thương lái để xuất khẩu sang Trung Quốc có lúc giảm mạnh. Do chưa tham gia chuỗi liên kết có hợp đồng bao tiêu, gia đình ông chủ yếu bán xô cho các vựa nhỏ lẻ nên chịu nhiều rủi ro trước sự bấp bênh của thị trường.

Hiện thanh long Lâm Đồng chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Ảnh: KS.

Câu chuyện của ông Nguyễn Minh cũng là bài toán chung mà ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang tìm cách tháo gỡ. Hiện nay, mối liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị tại địa phương còn lỏng lẻo, tỷ lệ nông sản tiêu thụ qua hợp đồng liên kết thấp. Phần lớn người dân vẫn bán hàng thô qua thương lái tự do khiến thu nhập không ổn định khi thị trường biến động.

Dự báo xu hướng tới, ông Biện Tấn Tài cho rằng xuất khẩu thanh long sang Trung Quốc sẽ giữ nhịp ổn định đến tháng 8 và khởi sắc hơn từ tháng 9/2026. Thời điểm đó, nguồn cung nội địa của Trung Quốc giảm dần và thị trường này bắt đầu bước vào mùa mua sắm cao điểm cuối năm. Đồng quan điểm, ông Huỳnh Cảnh thông tin, hiện giá thanh long loại đẹp đi Trung Quốc đã có tín hiệu tăng lại mức 15.000 - 20.000 đồng/kg do nguồn cung đầu mùa tạm thời khan hiếm.

Giải pháp đồng bộ hướng đến chuỗi giá trị bền vững

Để giải quyết những tồn tại, hạn chế và thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển ngành trồng trọt đến năm 2030 (mục tiêu ổn định vùng nguyên liệu thanh long ở mức 25.000ha, sản lượng 750.000 tấn), đại diện Sở Công Thương và Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng đã đưa ra nhiều giải pháp căn cơ.

Nông dân Lâm Đồng chăm sóc thanh long. Ảnh: KS.

Về quản lý sản xuất, ông Trần Đức Thiện cho biết tỉnh sẽ đẩy mạnh số hóa dữ liệu thông qua phần mềm quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đồng thời, cơ quan chức năng sẽ hướng dẫn doanh nghiệp cập nhật hồ sơ trên hệ thống CIFER để đảm bảo trùng khớp hoàn toàn với dữ liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, tránh rủi ro ách tắc tại cửa khẩu. Công tác hậu kiểm cũng được siết chặt qua việc giám sát định kỳ, kiểm tra đột xuất và lấy mẫu phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Những đơn vị vi phạm quy trình kỹ thuật hoặc gian lận, mạo danh mã số sẽ bị đình chỉ hoặc thu hồi mã số nghiêm khắc.

Về chiến lược thị trường, ông Biện Tấn Tài khuyến nghị các doanh nghiệp, hợp tác xã cần chủ động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm trước mùa vụ từ 3 đến 6 tháng để sớm chốt đơn hàng và sản lượng với đối tác Trung Quốc.

Các đơn vị cần bắt tay xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, kiểm soát chặt chất lượng để cung ứng ổn định, tránh việc mở rộng diện tích tự phát dẫn đến dư cung. Việc ứng dụng kỹ thuật điều tiết mùa vụ hợp lý để phân bổ sản lượng vào giai đoạn cuối năm - thời điểm thị trường Trung Quốc có sức mua lớn là giải pháp rất cần thiết.

Bà con thu hoạch thanh long để đáp ứng thị trường trong và ngoài nước. Ảnh: KS.

Sở Công Thương Lâm Đồng sẽ tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp và hợp tác xã quảng bá sản phẩm thanh long thông qua các hội chợ chuyên ngành và kênh trực tuyến. Song song với việc giữ vững thị trường Trung Quốc, tỉnh cũng sẽ đa dạng hóa kênh tiêu thụ bằng cách đưa thanh long vào hệ thống siêu thị nội tỉnh, sàn thương mại điện tử và đẩy mạnh kết nối với các thị trường lớn trong nước như Hà Nội, TP.HCM và khu vực Duyên hải miền Trung - Tây Nguyên. Việc mở rộng thị trường nội địa sẽ giúp giảm bớt áp lực phụ thuộc vào kênh xuất khẩu, mở ra hướng đi bền vững hơn cho nông dân trồng thanh long.

Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc

Vào lúc 8h00 ngày 24/6/2026, Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất tại TP.HCM. Báo Nông nghiệp và Môi trường tường thuật trực tiếp sự kiện này. Trân trọng kính mời quý vị tham dự trực truyến trên nền tảng zoom. ID cuộc họp: 941 2930 2667. Mật mã: VT2406.

Kim Sơ